Oleh Prof. James Chin
Tuntutan agar Sabah dan Sarawak memperoleh 35% kerusi Parlimen Malaysia di Dewan Rakyat merupakan satu usaha penting untuk mengembalikan janji asas Perjanjian Malaysia 1963 (MA63). Perjanjian ini meletakkan Sabah dan Sarawak sebagai rakan setara dalam persekutuan, bukannya sekadar wilayah tambahan kepada Semenanjung Malaysia.
Namun, sepanjang lebih enam dekad, hubungan perkongsian ini telah terjejas akibat pemusatan kuasa, eksploitasi sumber, dan pengabaian aspek demografi. Penentangan daripada NGO berasaskan Semenanjung seperti Projek SAMA dan Engage menggambarkan tuntutan ini sebagai ancaman kepada prinsip demokrasi seperti “satu orang, satu undi.” Rakyat Malaysia harus menolak hujah tersebut: ia menyelewengkan isu sebenar sebagai pelanggaran kesaksamaan sedangkan hakikatnya adalah usaha membetulkan ketidakseimbangan sejarah dan mengelakkan dominasi ala kolonial yang berterusan.
Peruntukan 35% ini akan menghormati MA63 sambil menangani jurang sumbangan ekonomi, integriti budaya, kepentingan geopolitik dan keadilan sosial. Kegagalan melaksanakannya akan mengekalkan struktur persekutuan di mana Semenanjung Malaysia menentukan hala tuju, seolah-olah Borneo hanyalah wilayah bawahan dan bukannya pengasas bersama.
Asas Sejarah dan Hakisan Keseimbangan
Malaysia ditubuhkan pada tahun 1963 sebagai gabungan Malaya, Sabah, Sarawak dan Singapura di bawah MA63, dengan mekanisme perlindungan bagi mengelakkan dominasi Malaya. Pada asalnya, agihan kerusi Parlimen ialah: Malaya 104 (65.4%), Singapura 15, Sabah 16 dan Sarawak 24, menjadikan jumlah keseluruhan 159 kerusi. Gabungan 55 kerusi bagi “tiga S” memberi kira-kira 34.6%, mencukupi untuk memveto pindaan Perlembagaan yang memerlukan majoriti dua pertiga sekiranya mereka membantah. Ini disengajakan bagi memastikan konsensus dan melindungi autonomi Borneo.
Apabila Singapura keluar pada tahun 1965, kerusinya sepatutnya diagihkan kepada Sabah dan Sarawak bagi mengekalkan keseimbangan. Sebaliknya, persempadanan semula kemudian mengurangkan bahagian Borneo kepada 25% (56 daripada 222 kerusi: Sabah 25, Sarawak 31).
RINGKASAN AI — 5 PERKARA UTAMA DALAM ARTIKEL
1️⃣ Cadangan 35% kerusi Dewan Rakyat dilihat sebagai usaha memulihkan keseimbangan asal Sabah dan Sarawak seperti semangat MA63.
2️⃣ Agihan kerusi Parlimen selepas keluarnya Singapura menyebabkan kuasa politik Borneo berkurang dan Semenanjung mempunyai kelebihan besar dalam pindaan Perlembagaan.
3️⃣ Jurang pembangunan dan kemiskinan di Sabah dan Sarawak dijadikan hujah bahawa kekurangan kuasa politik memberi kesan kepada pembangunan infrastruktur, kesihatan dan ekonomi.
4️⃣ Kritikan terhadap NGO Semenanjung yang menggunakan prinsip “one man, one vote”, yang menurut penulis tidak sesuai dengan konteks perjanjian persekutuan MA63.
5️⃣ 35% kerusi dianggap mekanisme perlindungan autonomi, bagi memastikan suara Sabah dan Sarawak lebih seimbang dalam sistem persekutuan Malaysia.
Hari ini, Semenanjung Malaysia mampu meminda Perlembagaan secara unilateral, dengan 61 pindaan sejak 1957 — hampir satu setiap tahun. Perkara ini telah menghakis perlindungan MA63 dalam pelbagai bidang utama.
Tuntutan 35% bertujuan memulihkan kuasa veto asal, membolehkan Borneo melindungi haknya tanpa memerlukan kelulusan Semenanjung.
Ketidaksamaan Sosial dan Infrastruktur yang Berterusan
Kesan ketiadaan 35% kerusi Parlimen kepada Sabah dan Sarawak jelas kepada sesiapa yang melihat fakta. Tanpa kuasa politik mencukupi untuk mengimbangi pemusatan kuasa kerajaan persekutuan, Borneo selama enam dekad mengalami pengabaian sosial dan ketidaksamaan infrastruktur asas.
Ketika Semenanjung membina Lebuhraya Utara-Selatan pada 1980-an, Lebuhraya Pan Borneo masih belum siap selepas enam puluh tahun. Mengapa mengambil masa lebih setengah abad untuk diluluskan? Jawapannya jelas: selepas BN kehilangan kuasa pada 2018, Sabah dan Sarawak mula menegaskan kedudukan politik mereka. Jika 35% kerusi wujud sejak awal, mungkin lebuh raya itu sudah lama disiapkan.
Walaupun sumbangan besar minyak dan gas kepada Petronas, kemiskinan masih meluas. Pada 2022, Sabah mencatat kadar kemiskinan tertinggi negara iaitu 19.7%, Sarawak 10.8%, berbanding purata nasional 6.2%. Lapan daripada sepuluh daerah termiskin berada di Sabah, dengan kemiskinan tegar di kawasan seperti Tongod. Pantai Timur Sabah menghadapi kemiskinan mutlak lima kali lebih tinggi daripada kadar nasional.
Jurang infrastruktur juga serius: akses air terawat di Pantai Timur Sabah hanya 84% berbanding 96% di Semenanjung. Nisbah doktor-pesakit di Sabah ialah 1:1,500 — dua kali ganda purata negara — meningkatkan risiko kematian. Penghijrahan bakat menyebabkan Sabah kehilangan kira-kira RM15 bilion setahun apabila graduan berhijrah mencari peluang.
Dengan 35% kerusi, Borneo berpotensi memperoleh pembiayaan khusus bagi pendidikan, kesihatan dan inisiatif hijau, sekali gus merangsang inovasi tempatan serta mengekalkan bakat.
Menolak Hujah NGO: Ini Tentang Membetulkan Kesilapan Sejarah, Bukan Demokrasi
NGO Semenanjung seperti Projek SAMA dan Engage menentang cadangan 35% di Dewan Rakyat dengan alasan ia melanggar prinsip “satu orang, satu undi” dan menyebabkan ketidakseimbangan pilihan raya. Mereka berhujah bahawa Borneo, dengan 17.4% pengundi, akan diwakili secara berlebihan. Namun, menurut penulis, naratif ini mengelirukan.
Pertama, isu ini berkaitan pemulihan keseimbangan sejarah MA63, bukan perubahan prinsip demokrasi. MA63 tidak menjanjikan perwakilan sama rata mengikut populasi; sebaliknya ia menjamin kuasa veto bagi menghalang dominasi Malaya. Ini dinyatakan dalam pelbagai nota pegawai kanan serta laporan sejarah yang menegaskan bahawa perwakilan tidak boleh disamakan sepenuhnya dengan faktor populasi.
Kedua, kempen “satu orang, satu undi” NGO tersebut sebenarnya tertumpu kepada isu persempadanan di Semenanjung seperti Selangor dan Johor — bukan isu keseimbangan antara negeri dalam persekutuan. Menggabungkan kedua-duanya dianggap tidak tepat.
Ketiga, penentangan tersebut dilihat mencerminkan mentaliti kolonial, di mana elit Semenanjung menganggap Sabah dan Sarawak sebagai wilayah pinggiran yang tidak layak memiliki suara setara. Cadangan alternatif Projek SAMA untuk memberikan 35% kerusi di Dewan Negara pula dianggap tidak bermakna kerana Dewan Negara mempunyai kuasa terhad dan tidak dipilih secara langsung.
Dewan Negara hanya boleh melengahkan rang undang-undang sehingga setahun dan tidak mampu menghalangnya sepenuhnya; kuasa sebenar terletak di Dewan Rakyat. Oleh itu, cadangan tersebut dilihat sekadar simbolik tanpa impak sebenar.
Bersatu Demi Keadilan Sebenar
Rakyat Sabah dan Sarawak diseru untuk bersatu melangkaui perbezaan demi memanfaatkan MA63 serta sumbangan mereka kepada negara. Tuntutan 35% digambarkan sebagai bentuk pemulihan hak, memperkukuh Malaysia sebagai sebuah persekutuan yang lebih adil.
Perbandingan dengan sistem persekutuan seperti Australia dan Kanada menunjukkan keseimbangan kuasa mampu mewujudkan kestabilan. Ketidakseimbangan di Malaysia pula berpotensi menimbulkan ketegangan.
Prof. James Chin ialah Profesor Pengajian Asia di University of Tasmania, Australia, dan pakar terkemuka dalam sejarah politik Sabah dan Sarawak.
(Artikel Pendapat Pembaca mencerminkan pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili pendirian penerbitan ini)
