Oleh Wan Azrain Adnan
Ringkasan AI (5 Perkara Utama)
- Universiti awam Malaysia masih terlalu bergantung kepada dana kerajaan, dan usaha ke arah autonomi kewangan masih di peringkat awal.
- Tabung endowmen tempatan jauh ketinggalan berbanding universiti global, yang memiliki dana berpuluh bilion dolar.
- Cabaran utama termasuk pendapatan alumni yang rendah, reputasi institusi, dan isu tadbir urus.
- Aktiviti perniagaan universiti dan kemasukan pelajar antarabangsa membantu, tetapi masih belum mencukupi.
- Tanpa reformasi struktur dan strategi agresif, isu kewangan universiti awam dijangka berlarutan dalam jangka panjang.
___________________________________________________________________
Universiti perlu bergerak ke arah berdikari dengan menjana pendapatan sendiri bagi memperkukuh kedudukan kewangan dan mencapai kecemerlangan jangka panjang. Kebergantungan berterusan kepada dana kerajaan bukan sahaja tidak mampan, malah menghadkan keupayaan institusi untuk berkembang secara strategik.
Perkembangan terkini menunjukkan usaha ke arah ini telah pun bermula. Pada Februari 2026, Naib Canselor Universiti Malaya (UM) memaklumkan bahawa universiti tersebut sedang mempercepat peralihan kepada autonomi kewangan. Kebergantungan kepada dana kerajaan berjaya dikurangkan daripada 61% pada 2025 kepada 57% pada 2026, dengan 43% keperluan kewangan kini dijana sendiri.
Langkah ini disokong melalui model Kerjasama Awam Swasta (PPP), serta kerjasama strategik dengan GLC dan GLIC. Hasilnya, UM menjangkakan pendapatan meningkat kepada RM2.6 bilion pada 2026, berbanding RM2.4 bilion pada tahun sebelumnya. Lebih menarik, sumbangan endowmen meningkat 80% dalam tempoh setahun.
Namun, di sebalik perkembangan positif ini, skala sebenar masih kecil. Tabung Endowmen Universiti Malaya (UMEF), yang dilancarkan pada 2019 dengan sasaran RM200 juta, bergantung kepada sumbangan alumni, korporat dan individu bagi menyokong pengajaran, penyelidikan serta kebajikan pelajar.
Realitinya, isu kebergantungan kepada kerajaan bukan perkara baharu. Seawal 2015, terdapat universiti awam yang bergantung sehingga lebih 90% kepada dana kerajaan. Walaupun peruntukan kerajaan masih besar — RM18.6 bilion di bawah Belanjawan 2026 — jumlah ini perlu diagihkan kepada lebih 160 institusi dan lebih 700,000 pelajar, menjadikan sumber tersebut semakin ‘tersebar nipis’.
Kesan tekanan kewangan ini semakin jelas. Laporan Ketua Audit Negara menunjukkan beberapa universiti utama seperti UMS, UPM dan USIM merekodkan defisit melebihi RM700 juta dalam tempoh tiga tahun. Lebih membimbangkan, trend defisit ini semakin meningkat.
Dalam usaha menjana pendapatan, universiti mempunyai beberapa pilihan — mengumpul dana endowmen, melibatkan diri dalam pelaburan dan perniagaan, serta menarik pelajar antarabangsa. Namun setiap pilihan ini hadir dengan cabaran tersendiri.
Hakikat paling ketara ialah jurang besar antara Malaysia dan universiti global. Ketika universiti seperti Harvard, Yale dan Stanford memiliki dana endowmen mencecah puluhan bilion dolar, keseluruhan endowmen universiti awam Malaysia hanya sekitar RM1.85 bilion dengan 86% daripadanya tertumpu kepada UM sahaja.
Kelemahan ini berpunca daripada beberapa faktor struktur. Antaranya, universiti tempatan masih ‘muda’ dan belum mempunyai jaringan alumni yang kukuh. Lebih penting, tahap pendapatan rakyat yang rendah mengehadkan keupayaan alumni untuk menyumbang secara konsisten. Median gaji bulanan nasional sekitar RM2,864, malah lebih rendah di beberapa negeri seperti Sabah dan Kelantan.
Selain itu, isu reputasi dan tadbir urus turut menjejaskan keyakinan penyumbang. Laporan Ketua Audit Negara 1/2026 mendedahkan kelemahan pengurusan dana penyelidikan serta ketidakpatuhan dalam pengurusan kewangan di beberapa universiti. Tanpa ketelusan dan akauntabiliti yang kukuh, sukar untuk menarik sumbangan besar daripada korporat dan dermawan.
Usaha universiti menceburi bidang perniagaan melalui anak syarikat juga menunjukkan prestasi bercampur. Ada yang mencatat keuntungan sederhana, namun ada juga yang mengalami kerugian besar. Ini menunjukkan bahawa model perniagaan universiti masih belum matang dan berisiko tinggi.
PILIHAN UNTUK TINGKATKAN ENROLMEN PELAJAR ANTARABANGSA
Pilihan lain ialah meningkatkan enrolmen pelajar antarabangsa, yang membayar yuran lebih tinggi. Malaysia sebenarnya mempunyai potensi besar, dengan Kuala Lumpur kini berada di kedudukan ke-12 dalam QS Best Student Cities Rankings 2026. Namun, kekangan kapasiti dan keutamaan kepada pelajar tempatan mengehadkan strategi ini.
Fakta menarik. QS Best Student Cities Rankings 2026 meliputi 6 kategori: kebolehinginan (desirability), kemampuan (affordability), campuran pelajar (student mix), aktiviti majikan (employer activity), ranking universiti (university ranking), suara pelajar ( student voice).
Berdasarkan data Kementerian Pendidikan Tinggi (KPT), pada tahun 2024, daripada jumlah keseluruhan 611,798 enrolmen pelajar di kesemua 20 universiti awam negara, 53,322 (9%) merupakan pelajar antarabangsa dari lebih 40 negara. Jumlah ini telah meningkat 11% daripada 47,856 pelajar (2023).
Tidak memeranjatkan, dengan reputasi kecemerlangan, sebahagian besar pelajar antarabangsa belajar di UM (10,226: 19%).
Menariknya, Malaysia tidak banyak menerima pelajar dari negara-negara ASEAN. Daripada 53,322 pelajar antarabangsa tersebut, lima negara utama ialah: China (30,714), Indonesia (4,145), Iraq (2,098), Bangladesh (1,969) dan Nigeria (1,638).
Akhirnya, realiti yang perlu diakui ialah universiti awam Malaysia masih belum mempunyai model kewangan yang benar-benar mampan. Setiap pendekatan sama ada endowmen, perniagaan atau pelajar antarabangsa belum mampu menampung keperluan operasi pada skala besar.
Justeru itu, tanpa reformasi struktur yang lebih menyeluruh, termasuk pengukuhan tadbir urus, strategi penjanaan pendapatan yang lebih agresif serta peningkatan reputasi global, isu kewangan universiti awam dijangka akan terus berlarutan dalam tempoh terdekat.
