Oleh Prof James Chin
RINGKASAN AI - 5 PERKARA DI DALAM ARTIKEL INI
1️⃣ Sarawak Cabar Undang-Undang Petroleum Persekutuan
Petisyen di Mahkamah Persekutuan dilihat sebagai langkah strategik Sarawak untuk menguji kesahihan PDA74 serta dua akta petroleum lain yang dianggap menjejaskan hak negeri di bawah MA63.
2️⃣ Isu Teras: Kawalan Sumber dan Kedaulatan Negeri
Artikel menekankan bahawa pertikaian ini bukan sekadar isu undang-undang, tetapi berkait langsung dengan hak sempadan, kuasa pelesenan serta kawalan hasil minyak dan gas Sarawak.
3️⃣ Implikasi Terhadap Dasar Tenaga Baharu
Cabaran terhadap struktur petroleum sedia ada turut melibatkan masa depan dasar tenaga hijau negeri termasuk pembangunan industri hiliran dan teknologi seperti tangkapan karbon.
4️⃣ Naratif Penyeimbangan Semula Federalisme
Tindakan Sarawak digambarkan sebagai usaha mengembalikan keseimbangan Persekutuan-Negeri yang dikatakan terhakis sejak era pemusatan kuasa, selari dengan semangat asal pembentukan Malaysia.
5️⃣ Potensi Kesan Domino Kepada Sabah dan Landskap Nasional
Keputusan mahkamah berpotensi mencipta precedent besar yang bukan sahaja mempengaruhi Sarawak, tetapi juga Sabah serta model tadbir urus sumber asli di Malaysia secara keseluruhan.
Pada 23 Februari 2026, Kerajaan Sarawak mengambil langkah tegas dengan memfailkan petisyen di Mahkamah Persekutuan bagi meneliti kesahihan perlembagaan serta keberterusan pemakaian Akta Pembangunan Petroleum 1974 (PDA74), Akta Pelantar Benua 1966, dan Akta Perlombongan Petroleum 1966 terhadap negeri itu.
Tindakan ini bukan sekadar formaliti undang-undang, tetapi strategi terancang untuk menuntut semula kawalan sah Sarawak ke atas sumber minyak dan gasnya, berteraskan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) serta Perlembagaan Persekutuan. Inilah sebab mengapa tindakan undang-undang ini dianggap langkah yang tepat.
Pertama sekali, PDA74 telah mengeksploitasi hak minyak dan gas Sarawak, namun kesahihan asasnya dalam konteks Sarawak tidak pernah diuji secara kehakiman. Digubal pada tahun 1974, PDA74 memberikan Petronas hak pemilikan dan operasi eksklusif ke atas sumber petroleum, sekali gus mengetepikan sempadan pra-Malaysia Sarawak seperti yang ditetapkan dalam Sarawak (Alteration of Boundaries) Order in Council 1954 dan Sarawak (Definition of Boundaries) Order in Council 1958.
Instrumen ini memberikan hak kedaulatan terhadap sumber dasar laut kepada Sarawak pada Hari Malaysia, 16 September 1963. Perlembagaan Persekutuan pula memberi kuasa kepada Dewan Undangan Negeri (DUN) untuk mengawal selia pajakan perlombongan dan lesen penerokaan.
Ketiadaan cabaran undang-undang yang menyeluruh terhadap kesahihan PDA74 telah membolehkan ketidakseimbangan ini berterusan tanpa semakan. Dengan menggunakan Perkara 4(3) dan (4) Perlembagaan Persekutuan, Sarawak memaksa mahkamah tertinggi menentukan sama ada undang-undang tersebut melanggar sempadan dan hak negeri.
Langkah ini penting untuk menghentikan hakisan berterusan serta mewujudkan precedent yang melindungi generasi akan datang.
Keperluan mendesak ini turut diperkukuh oleh tindakan undang-undang Petronas baru-baru ini yang difailkan pada 10 Januari 2026 bagi mencabar undang-undang negeri Sarawak. Walaupun secara zahirnya bertujuan mendapatkan “kejelasan kehakiman” terhadap Ordinan Perlombongan Minyak (OMO) dan peraturan berkaitan, penelitian mendalam menunjukkan implikasi yang jauh lebih luas.
Permohonan Petronas mempertikaikan kuasa negeri terhadap operasi petroleum, aktiviti perniagaan dan pelesenan, sekali gus berpotensi menjejaskan undang-undang inovatif seperti rangka kerja tangkapan dan penyimpanan karbon Sarawak. Undang-undang negeri ini penting untuk peralihan tenaga mampan, menarik pelaburan hijau dan meletakkan Sarawak sebagai peneraju industri hiliran.
Sekiranya Petronas berjaya, ia boleh membawa kesan domino yang membatalkan pelbagai inisiatif progresif, sekali gus mengekang usaha kepelbagaian ekonomi Sarawak.
Dengan memfailkan petisyen balas, Sarawak memperluaskan perdebatan kepada isu asas — iaitu sama ada akta persekutuan tersebut masih terpakai selepas pembatalan Darurat 1969 pada tahun 2011. Di bawah Perkara 150(7), undang-undang yang diperluaskan ketika darurat tersebut luput menjelang Jun 2012, sekali gus berpotensi menjadikan Akta Pelantar Benua dan Akta Perlombongan Petroleum tidak lagi terpakai di Sarawak. Pendekatan strategik ini memastikan mahkamah meneliti kelemahan asas undang-undang tersebut.
Pendekatan Petronas dilihat berasaskan andaian bahawa undang-undang hanya berfungsi untuk mengukuhkan dominasi persekutuan, seolah-olah menekan Sarawak melalui ancaman undang-undang.
Namun, ini mengabaikan hakikat bahawa sistem perundangan bersifat timbal balik. Sarawak boleh menggunakan mekanisme kehakiman yang sama untuk mengekang tindakan melampau atau keputusan unilateral tanpa rundingan negeri.
Dengan mendapatkan keputusan Mahkamah Persekutuan, negeri itu bukan memperhebat konflik, tetapi menegakkan akauntabiliti, selari dengan amalan di negara persekutuan lain seperti Kanada dan Australia yang menggunakan mahkamah bagi menyelesaikan pertikaian sumber.
Rakyat Sarawak secara meluas menyokong konfrontasi undang-undang ini. Perbincangan awam menunjukkan keraguan mendalam terhadap kesahihan PDA74, yang tidak pernah dibahaskan atau diratifikasi di DUN, sebaliknya dikenakan melalui undang-undang persekutuan.
Media sosial, forum dan perbincangan komuniti sejak beberapa tahun kebelakangan ini menggesa semakan semula, melihat PDA74 sebagai legasi federalisme yang tidak seimbang. Petisyen ini menyalurkan aspirasi akar umbi kepada tindakan institusi, bukan sahaja untuk rakyat Sarawak tetapi seluruh rakyat Malaysia.
Akhir sekali, Sarawak dilihat mempelopori usaha menetapkan semula keseimbangan kuasa yang berkembang semasa era Mahathir.
Sejak 1980-an, dasar pemusatan kuasa memperkukuh pengaruh Kuala Lumpur, sekali gus menghakis semangat federalisme dalam MA63 yang meletakkan Sabah dan Sarawak sebagai rakan setara. Pentadbiran ketika itu memperluas undang-undang persekutuan seperti PDA74 sehingga mengurangkan peranan negeri dan mewujudkan kebergantungan.
Kini, di bawah pimpinan Premier Tan Sri Abang Johari Tun Openg, Sarawak berusaha mengembalikan keseimbangan tersebut. Inisiatif seperti petisyen undang-undang ini, bersama rundingan hak MA63, menandakan gerakan lebih luas ke arah desentralisasi kuasa.
Tindakan Abang Johari mencerminkan mandat rakyat Sarawak yang berdiri teguh apabila kepentingan teras negeri dipertahankan.
Minyak dan gas bukan sekadar komoditi, tetapi asas ekonomi negeri yang membiayai pendidikan, infrastruktur dan kebajikan. Mencabar PDA74 mempunyai makna mendalam kerana ia menegaskan maruah dan penentuan nasib sendiri Sarawak.
Keputusan mahkamah yang memihak kepada Sarawak berpotensi mentakrif semula tadbir urus sumber serta menetapkan semula keseimbangan persekutuan-negeri, sekali gus menuju sistem federalisme yang lebih demokratik.
Kesimpulannya, strategi ini bukan tindakan melawan, tetapi kepimpinan berprinsip yang memastikan suara Sarawak terus bergema dalam landskap kuasa Malaysia.
Prof. James Chin ialah Profesor Pengajian Asia di University of Tasmania, Australia, dan pakar terkemuka dalam sejarah politik Sabah dan Sarawak.
(Artikel Pendapat Pembaca mencerminkan pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili pendirian penerbitan ini)
