KOTA KINABALU: Institut Marin Borneo (IMB), Universiti Malaysia Sabah (UMS), merekodkan tiga spesies udang karang berduri dari perairan Sabah buat pertama kali, di mana dua daripadanya merupakan rekod baharu bagi Malaysia manakala satu lagi merupakan rekod baharu bagi Sabah.
Penemuan ini mengukuhkan status Sabah sebagai kawasan kepelbagaian biodiversiti marin bertaraf dunia.
Kajian yang diketuai oleh Penyelidik IMB, Profesor Madya Dr. Chen Cheng Ann bersama pelajar Sarjana Sains, Ng Wei-Ling, telah mengenal pasti tiga spesies udang karang berduri iaitu Panulirus homarus homarus, P. polyphagus dan P. femoristriga dari perairan pesisir Sabah.
Dua daripada spesies ini merupakan rekod baharu bagi Malaysia (P. femoristriga dan P. h. homarus), manakala satu spesies lagi (P. polyphagus) merupakan rekod baharu bagi Sabah.
Chen berkata penemuan ini signifikan kerana ia mengemas kini rekod biodiversiti marin Malaysia serta menekankan keperluan untuk memperkukuh pengurusan sumber perikanan di Sabah.
“Sebelum kajian ini, hanya tiga spesies udang karang berduri iaitu Panulirus ornatus, P. versicolor dan P. longipes diketahui terdapat di perairan Sabah sejak 2004.
“Penyelidikan kami kini telah menggandakan jumlah tersebut kepada enam spesies, sekali gus menunjukkan bahawa masih banyak biodiversiti marin Sabah yang belum diterokai.
“Dalam kajian berkaitan, pasukan kami turut merekodkan Panulirus stimpsoni dari Semenanjung Malaysia, sekali gus memperluaskan senarai semak udang karang berduri di peringkat kebangsaan,” katanya.
Tambah Chen, penyelidikan lanjut diperlukan bagi menyokong usaha pemuliharaan serta pengurusan mampan spesies yang baharu direkodkan tersebut.
Beliau turut memaklumkan bahawa kajian berkenaan dijalankan dalam keadaan mencabar ketika pandemik COVID-19 susulan pelaksanaan Perintah Kawalan Pergerakan serta akses yang terhad ke tapak lapangan dan komuniti nelayan.
“Walaupun berdepan pelbagai kekangan, kajian ini berjaya menggandakan kepelbagaian udang karang berduri yang diketahui di Sabah, termasuk dua spesies yang merupakan rekod baharu bagi Malaysia,” ujarnya.
Naib Canselor UMS, Profesor Datuk Dr. Kasim Mansor memuji kejayaan pasukan penyelidik yang disifatkan sebagai satu pencapaian penting dalam bidang sains marin serta mencerminkan kecemerlangan penyelidikan negara.
“Saya merakamkan penghargaan kepada Dr. Chen dan Ng atas dedikasi serta ketabahan mereka dalam menjayakan penyelidikan ini,” katanya.
Sementara itu, Dekan IMB, Profesor Madya Dr. Faihanna Ching berkata penemuan tersebut turut mencerminkan kualiti dan kekuatan penyelidikan yang dilaksanakan di institut berkenaan.
Menurut beliau, IMB yang sebelum ini dikenali sebagai Institut Penyelidikan Marin Borneo (BMRI) telah dijenamakan semula kepada Institut Marin Borneo pada Januari 2026 dan kini memperluaskan fokus penyelidikan melalui penubuhan beberapa pusat penyelidikan baharu termasuk dalam bidang oseanografi.
Dalam pada itu, Pengarah Pusat Biodiversiti Sabah (SaBC), Ken Kartina Khamis berkata penemuan tiga rekod baharu udang karang berduri tersebut menekankan kepentingan penyelidikan dan pendokumentasian berterusan sumber biologi Sabah.
“SaBC telah memberikan Lesen Akses bagi kajian ini di bawah nombor rujukan permit JKM/MBS.1000-2/2 JLD.13 (152) dan (153), dan kami berbesar hati melihat hasil yang begitu bermakna daripada penyelidikan ini.
“SaBC menggalakkan lebih ramai penyelidik menjalankan kajian biodiversiti di Sabah kerana setiap penemuan baharu akan mengukuhkan usaha merangka strategi pemuliharaan yang lebih berkesan bagi melindungi warisan semula jadi negeri ini,” katanya.
Sementara itu, menurut Pengarah Jabatan Perikanan Sabah, Datin Dr. Shuhadah Hj. Mustapha, penemuan tersebut penting bagi menyokong usaha pengurusan sumber perikanan negeri.
“Udang karang berduri merupakan antara kumpulan krustasea yang mempunyai nilai komersial tinggi, dan peningkatan kepelbagaian spesies yang diketahui menunjukkan bahawa protokol pengurusan perikanan perlu dikemas kini.
“Jabatan Perikanan Sabah akan mengambil kira penemuan ini dalam pelan pengurusan masa hadapan dan berharap dapat terus bekerjasama dengan UMS,” katanya.
Pengarah Taman-Taman Sabah, Datuk Dr. Maklarin Lakim berkata penemuan tersebut memberikan justifikasi saintifik tambahan bagi memperkukuh strategi pemuliharaan di kawasan perlindungan marin utama seperti Taman Tun Mustapha dan Taman Tunku Abdul Rahman.
Beliau turut menyatakan komitmen Taman-Taman Sabah untuk terus bekerjasama dengan UMS dalam usaha memelihara dan melindungi biodiversiti marin negeri ini.
Sebelum ini, data mengenai kepelbagaian udang karang berduri di Sabah tidak dikemas kini sejak 2004, dan peningkatan jumlah spesies yang direkodkan menunjukkan bahawa lebih banyak biodiversiti marin berpotensi masih belum didokumentasikan di perairan pesisir dan pulau-pulau di negeri ini.
Pasukan penyelidik turut mencadangkan agar tinjauan biodiversiti diperluaskan, termasuk penggunaan alat molekul seperti environmental DNA (eDNA), serta memperkukuh kerjasama antara agensi kerajaan, institusi penyelidikan dan komuniti nelayan tempatan bagi memastikan sumber marin Sabah dapat diuruskan secara mampan untuk generasi akan datang.
Artikel yang diterbitkan
Penemuan daripada kajian ini telah diterbitkan dalam jurnal berwasit berikut:
Ng W-L, Chen CA, Mustafa S, Leaw CP, Teng ST, Zakaria SNFB, Tuzan AD & Chan T-Y (2022). A new record of the spiny lobster, Panulirus femoristriga (von Martens, 1872) from the coastal waters of Malaysia, with revision of global distribution. Biodiversity Data Journal 10: e77973.
Ng W-L & Chen C-A (2023). A New Record of Panulirus homarus homarus from Malaysia Waters with its Molecular Phylogeny. Borneo Journal of Resource Science and Technology 13(2): 175–185.
Lesen akses telah diperoleh daripada Majlis Biodiversiti Sabah (SaBC) dengan nombor rujukan JKM/MBS.1000-2/2 JLD.13 (152) dan (153).
